२०८२ साल फाल्गुन १
हाइस्पीड सम्वाददाता
“स्वाद कि स्वास्थ्य?”
पानी पुरी र चटपटे दक्षिण एशियाली सडक खानाको अत्यन्त लोकप्रिय परिकार हुन्, जसले विशेषगरी नेपालका शहरदेखि गाउँसम्म सबै उमेर समूहलाई आकर्षित गरेको छ। मसालेदार स्वाद, तुरुन्तै उपलब्धता, र सस्तो मूल्यका कारण यी खाजा धेरैको रोजाइमा पर्छन्, तर स्वास्थ्यको दृष्टिले हेर्दा यी पूर्ण रूपमा सुरक्षित छन् कि छैनन् भन्ने प्रश्न महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
पानी पुरी सामान्यतया गहिरो तेलमा तलेको सानो पुरीभित्र आलु, चना, मसला राखेर पुदिना–इमली मिसाइएको पानीसँग खाइन्छ। यसको स्वादले तुरुन्तै सन्तुष्टि दिए पनि तलेको पुरीमा बोसो र क्यालोरीको मात्रा उच्च हुन्छ, जसले बारम्बार सेवन गर्दा मोटोपन, खराब कोलेस्ट्रोल वृद्धि, तथा मुटुसम्बन्धी समस्याको जोखिम बढाउन सक्छ। त्यस्तै, यसको मसालेदार पानीमा नुनको मात्रा धेरै हुने भएकाले उच्च रक्तचाप भएका व्यक्तिहरूका लागि जोखिम बढ्न सक्छ। अर्को ठूलो चिन्ता भनेको हाइजिन हो सडकमा बेचिने पानी, काँचो तरकारी, र हातको सफाइ पर्याप्त नभएमा ब्याक्टेरिया शरीरमा प्रवेश गरेर झाडापखाला, टाइफाइड, फुड–पोइजनिङ जस्ता समस्या निम्त्याउन सक्छ। यद्यपि, पुदिना, जीरा, कागती जस्ता सामग्रीले पाचनमा केही सहयोग पुर्याउने र थोरै भिटामिन प्रदान गर्ने सकारात्मक पक्ष पनि छन्, तर यी फाइदा तेल र अस्वच्छताबाट आउने जोखिमको तुलनामा सीमित मानिन्छन्।
चटपटे पानी पुरीको तुलनामा केही हदसम्म हल्का खाजा मानिन्छ किनकि यसको मुख्य सामग्री भुजा (puffed rice) हो, जसमा बोसो कम हुन्छ र क्यालोरी पनि धेरै हुँदैन। यसमा प्याज, टमाटर, धनियाँ, कागती, हरियो खुर्सानी मिसाउँदा केही फाइबर, भिटामिन C, र एण्टिअक्सिडेन्ट प्राप्त हुन्छन्, जसले शरीरलाई हल्का ऊर्जा दिन सक्छ। तर, चटपटे पनि पूर्ण रूपमा स्वस्थ भने होइन, किनकि यसमा प्रयोग हुने मसला, नुन, अचार, र सेव जस्ता कुराले सोडियमको मात्रा बढाउँछन्, जसले एसिडिटी, पेट पोल्ने, वा पानी जम्ने समस्या ल्याउन सक्छ। साथै, भुजामा फाइबर र प्रोटिन कम हुने भएकाले छिट्टै भोक लाग्ने सम्भावना हुन्छ र मानिसले थप अस्वस्थ खाजा खाने चक्रमा पर्न सक्छ। यदि सडकमा लामो समय खुला राखिएको सामग्री प्रयोग गरिएको छ भने, धुलो–धुवाँ र जीवाणुले पनि स्वास्थ्यमा असर पार्न सक्छ। त्यसैले, चटपटे तुलनात्मक रूपमा पानी पुरीभन्दा राम्रो विकल्प जस्तो देखिए पनि यसको तयारी, मात्रा, र सफाइ अत्यन्त महत्वपूर्ण हुन्छ।
स्वास्थ्य विशेषज्ञहरूका अनुसार कुनै पनि सडक–खानालाई पूर्ण रूपमा “खानै नहुने” भन्नु भन्दा “कसरी र कति खाने” भन्ने कुरा बढी महत्वपूर्ण हो। कहिलेकाहीँ सानो परिमाणमा खाँदा तत्काल ठूलो हानि नहुन सक्छ, तर दैनिक बानी बनाउँदा समस्या सुरु हुन्छ। सुरक्षित रूपमा खान चाहनेहरूले सफा र भरोसायोग्य ठाउँ रोज्ने, फिल्टर गरिएको पानी प्रयोग भएको सुनिश्चित गर्ने, धेरै नुन वा चटनी नहाल्ने, र ताजा बनाइएको मात्र खाने बानी बसाल्नु राम्रो हुन्छ। सम्भव भएसम्म घरमै बनाउँदा तेलको मात्रा घटाउन, पुरै गहुँको पुरी प्रयोग गर्न, वा धेरै तरकारी मिसाउन सकिन्छ, जसले पोषण सन्तुलन सुधार्छ। विशेषगरी बालबालिका, गर्भवती महिला, वृद्ध, र कमजोर प्रतिरक्षा भएका व्यक्तिले अस्वच्छ सडक–खानाबाट टाढा रहनु बुद्धिमानी हुन्छ।
अन्ततः, पानी पुरी र चटपटे स्वादका हिसाबले अत्यन्त लोभलाग्दा भए पनि स्वास्थ्यको दृष्टिले “सन्तुलन” नै सबैभन्दा ठूलो नियम हो। यी खाजाले खुशी र स्वाद दिन सक्छन्, तर बारम्बार र लापरवाहीपूर्वक खाँदा शरीरले त्यसको मूल्य तिर्नुपर्छ। त्यसैले, स्वादको क्षणिक आनन्द र दीर्घकालीन स्वास्थ्यबीच सही निर्णय लिनु नै बुद्धिमानी हो किनकि वास्तविक विलासिता भनेको स्वाद मात्र होइन, स्वस्थ जीवन पनि हो।
तपाईको प्रतिक्रिया