टुँडिखेलको ब्यान्ड बाजाले किन ल्यायो तरङ्ग ?

२०८२ साल फाल्गुन ४

हाइस्पीड सम्वाददाता

सेना दिवसमा विदेशी सैनिक ब्यान्ड सहभागिता : राजनीतिक बहस र सैन्य कूटनीतिको सन्दर्भ

केपी शर्मा ओलीले नेपाली सेना दिवसमा संयुक्त राज्य अमेरिका सेनाको ब्यान्ड प्रस्तुति भएको विषयलाई लिएर सार्वभौमिकता र सांस्कृतिक पहिचानमाथि प्रश्न उठाएपछि यो विषय राजनीतिक र सामाजिक सञ्जालमा व्यापक बहसको केन्द्र बनेको छ। नेकपा (माओवादी)का महासचिव नेत्रविक्रम चन्दले पनि राष्ट्रिय स्वाधीनतामाथि असर परेको आरोप लगाएका छन्।

तर नेपाली सेनाले भने सेना दिवसमा मित्रराष्ट्रहरूको ब्यान्ड सहभागिता पुरानो परम्परा र सैन्य कूटनीतिको सामान्य अभ्यास भएको स्पष्ट पारेको छ। सैनिक मुख्यालयका अनुसार कार्यक्रममा अमेरिकासँगै भारत र बेलायतका सैनिक ब्यान्ड टोलीले पनि प्रस्तुति दिएका थिए। प्रवक्ता सहायक रथी राजाराम बस्नेतका अनुसार नेपालले पनि विभिन्न देशमा आफ्ना सैन्य टोली पठाउँदै आएको छ र यो पारस्परिक सम्बन्ध तथा अनुभव आदानप्रदानको हिस्सा हो।

अघिल्ला सेना दिवसहरूमा समेत विदेशी सेनाको उपस्थिति हुँदै आएको तथ्य सार्वजनिक रेकर्डमा देखिन्छ। २०७८ सालमा बेलायती सेनाको ‘ब्रिगेड अफ गुर्खाज्’ ब्यान्ड, २०७९ मा भारतीय र बेलायती सैनिक टोली तथा २०८० र २०८१ मा भारत, बेलायत र अमेरिकाका ब्यान्ड प्रस्तुत भएका थिए। ती कार्यक्रमहरूमा तत्कालीन प्रधानमन्त्रीको रूपमा ओली स्वयं सहभागी रहेका थिए।

सैन्य मामिलाका जानकारहरूका अनुसार यस्तो सहभागिता विश्वव्यापी सैन्य कूटनीतिको सामान्य अभ्यास हो। पूर्वउपरथीहरूका अनुसार नेपाली सेनाले परराष्ट्र नीतिलाई बलियो बनाउन संयुक्त अभ्यास, सांस्कृतिक आदानप्रदान र अन्तर्राष्ट्रिय सहभागिता निरन्तर गर्दै आएको छ। यद्यपि, विश्लेषक इन्द्र अधिकारीले अहिलेको संवेदनशील राजनीतिक सन्दर्भमा जनतालाई पहिल्यै पर्याप्त जानकारी नदिइनु आलोचनाको कारण बनेको बताएकी छन्।

नेपालले भारतसँग ‘सूर्य किरण’, बेलायतसँग ‘क्याम्ब्रियन पेट्रोल’ तथा अमेरिकासँग ‘ब्यालेन्स्ड नेल’ जस्ता संयुक्त सैन्य अभ्यास गर्दै आएको छ। साथै, चीनसँग ‘सगरमाथा फ्रेन्डसिप’ अभ्यास पनि सञ्चालन हुँदै आएको छ। यस्ता अभ्यासले क्षमता विकास र द्विपक्षीय सम्बन्ध सुदृढ हुने नेपाली सेनाको भनाइ छ।

नेपाल र भारतबीचको सैन्य सम्बन्ध अझ ऐतिहासिक मानिन्छ। सन् १९५० देखि दुवै देशका सेनाध्यक्षलाई मानार्थ महारथी उपाधि दिने परम्परा रहँदै आएको छ। यसै सन्दर्भमा भारतीय सेनाका पूर्वप्रमुख मनोज मुकुन्द नरवणेले आफ्नो संस्मरण पुस्तकमा नेपालभारत सैन्य सम्बन्धको विशिष्टता उल्लेख गरेका छन्।

समग्रमा, सेना दिवसमा विदेशी सैनिक ब्यान्डको सहभागिता नयाँ घटना नभए पनि समसामयिक राजनीतिक वातावरण र भू–राजनीतिक संवेदनशीलताका कारण यसपटक विवाद र आलोचना चर्किएको देखिन्छ। जानकारहरूका अनुसार यस्ता विषयलाई राजनीतिकरणभन्दा पनि पारदर्शी सूचना र सन्तुलित बुझाइमार्फत हेर्नु आवश्यक छ।

श्रोत: अनलाईन खबर