२०८२ साल फाल्गुन ११
हाइस्पीड सम्वाददाता
अजवाइन (वैज्ञानिक नाम: Trachyspermum ammi) दक्षिण एशियामा व्यापक रूपमा प्रयोग हुने मसला मात्र होइन, परम्परागत आयुर्वेदिक उपचारमा पनि महत्वपूर्ण जडीबुटीको रूपमा परिचित छ। यसमा पाइने सक्रिय तत्व थाइमोल (thymol) ले यसको औषधीय गुणलाई बलियो बनाउँछ। अजवाइन पानी अर्थात् अजवाइनलाई रातभरि भिजाएर वा उमालेर तयार पारिएको पानी पाचन सुधारदेखि लिएर प्रतिरक्षा प्रणाली बलियो बनाउनेसम्मका अनेक लाभका लागि प्रयोग गरिन्छ। अनुसन्धानहरूले देखाएका छन् कि अजवाइनमा एन्टिअक्सिडेन्ट, एन्टिमाइक्रोबियल, एन्टिइन्फ्लेमेटरी (सूजनरोधी) तथा कार्मिनेटिभ (ग्यास घटाउने) गुण हुन्छन्, जसले शरीरका विभिन्न प्रणालीमा सकारात्मक प्रभाव पार्न सक्छ।
सबैभन्दा पहिला, अजवाइन पानी पाचन प्रणालीका लागि अत्यन्त लाभदायक मानिन्छ। यसले पेटमा पाचन रसको स्राव बढाएर खाना राम्रोसँग पच्न मद्दत गर्छ। अपच, ग्यास, पेट फुल्ने, एसिडिटी तथा कब्जियतजस्ता समस्यामा यसको प्रयोग प्रभावकारी देखिएको छ। थाइमोलले पेटभित्र रहेका हानिकारक ब्याक्टेरियालाई नियन्त्रण गर्न सहयोग पुर्याउँछ, जसले आन्द्राको स्वास्थ्य सुधार्न मद्दत गर्छ। विशेष गरी बिहान खाली पेट अजवाइन पानी पिउँदा पाचन प्रक्रिया सक्रिय भई दिनभर हल्कापन महसुस हुन सक्छ।
अजवाइन पानी तौल व्यवस्थापनका लागि पनि सहयोगी मानिन्छ। यसले मेटाबोलिज्म बढाउन मद्दत गर्ने भएकाले शरीरमा क्यालोरी जल्ने दर बढ्न सक्छ। साथै, यसमा रहेको फाइबर र जैविक तत्वहरूले लामो समयसम्म पेट भरिएको महसुस गराउँछन्, जसले अत्यधिक खाने बानीलाई नियन्त्रण गर्न मद्दत पुर्याउँछ। नियमित व्यायाम र सन्तुलित आहारसँगै अजवाइन पानी समावेश गर्दा वजन घटाउने प्रयासमा सकारात्मक प्रभाव देखिन सक्छ।
श्वासप्रश्वास प्रणालीमा पनि अजवाइन पानी लाभदायक हुन सक्छ। परम्परागत रूपमा सर्दी, खोकी, ब्रोंकाइटिस तथा अस्थमाजस्ता समस्यामा अजवाइन प्रयोग हुँदै आएको छ। यसको एन्टिइन्फ्लेमेटरी र एन्टिब्याक्टेरियल गुणले श्वासनली खुला राख्न तथा कफ पातलो बनाउन सहयोग पुर्याउन सक्छ। यसैले चिसो मौसममा वा सर्दीको समयमा हल्का तातो अजवाइन पानी सेवन गर्दा राहत महसुस हुन सक्छ।
अजवाइन पानीले शरीरलाई डिटक्स गर्न पनि मद्दत गर्ने विश्वास गरिन्छ। यसले कलेजो र मिर्गौलाको कार्यमा सहयोग पुर्याउँदै शरीरबाट विषाक्त पदार्थ बाहिर निकाल्न मद्दत गर्न सक्छ। केही अध्ययनले अजवाइनमा मूत्रवर्धक (diuretic) गुण रहेको संकेत गरेका छन्, जसले अतिरिक्त पानी र अपशिष्ट पदार्थ हटाउन सहयोग पुर्याउन सक्छ। यसले मिर्गौलामा पथरी बन्ने जोखिम घटाउन सहयोग पुर्याउन सक्छ, यद्यपि गम्भीर अवस्थामा चिकित्सकको सल्लाह आवश्यक हुन्छ।
हृदय स्वास्थ्यका दृष्टिले पनि अजवाइन उपयोगी हुन सक्छ। यसले रक्तसञ्चार सुधार गर्न र खराब कोलेस्टेरोलको स्तर घटाउन सहयोग पुर्याउन सक्छ भन्ने केही अनुसन्धानहरूले संकेत गरेका छन्। एन्टिअक्सिडेन्ट तत्वहरूले रक्तनलीलाई क्षति हुनबाट जोगाउन मद्दत गर्छन्। नियमित रूपमा सीमित मात्रामा सेवन गर्दा रक्तचाप सन्तुलनमा सहयोग पुग्न सक्छ।
महिलाहरूका लागि पनि अजवाइन पानी लाभदायक मानिन्छ। विशेष गरी महावारीको समयमा हुने पेट दुखाइ र ऐंठन कम गर्न परम्परागत रूपमा यसको प्रयोग गरिन्छ। यसको सूजनरोधी गुणले मांसपेशीको ऐंठन घटाउन सहयोग पुर्याउन सक्छ। साथै, प्रसूति पछिको समयमा पाचन सुधार र शरीरको रिकभरीका लागि पनि कतिपय समुदायमा अजवाइन पानी प्रयोग गरिन्छ, तर गर्भावस्थामा नियमित सेवन अघि चिकित्सकीय सल्लाह लिनु उपयुक्त हुन्छ।
प्रतिरक्षा प्रणाली सुदृढ पार्न अजवाइन पानी सहायक हुन सक्छ। यसमा पाइने एन्टिअक्सिडेन्टले शरीरलाई संक्रमणविरुद्ध लड्न बल प्रदान गर्छ। ब्याक्टेरिया तथा फङ्गसविरुद्धको यसको प्रभावले साना संक्रमणहरूबाट जोगिन सहयोग पुर्याउन सक्छ। साथै, शरीरमा सूजन कम गर्न मद्दत गर्ने भएकाले दीर्घकालीन रोगहरूको जोखिम घटाउन पनि सहयोग पुग्न सक्छ।
यद्यपि, अजवाइन पानी अत्यधिक मात्रामा सेवन गर्नु उचित हुँदैन। धेरै पिउँदा पेट पोल्ने, एसिडिटी बढ्ने वा एलर्जी जस्ता समस्या देखिन सक्छन्। सामान्यतया एक गिलास पानीमा एक चम्चा अजवाइन उमालेर वा रातभरि भिजाएर बिहान पिउनु पर्याप्त मानिन्छ। कुनै दीर्घरोग, गर्भावस्था, स्तनपान वा नियमित औषधि सेवन गरिरहेका व्यक्तिले चिकित्सकसँग परामर्श लिनु सुरक्षित हुन्छ।
समग्रमा, अजवाइन पानी प्राकृतिक र सस्तो घरेलु उपायका रूपमा पाचन सुधार, तौल नियन्त्रण, श्वास स्वास्थ्य, हृदय सुरक्षा र प्रतिरक्षा मजबुतीका लागि लाभदायक देखिन्छ। यद्यपि यो कुनै चमत्कारी औषधि होइन; स्वस्थ जीवनशैली, सन्तुलित आहार र नियमित व्यायामसँगै प्रयोग गर्दा मात्र यसको अधिकतम फाइदा लिन सकिन्छ।
तपाईको प्रतिक्रिया