“चिनी वास्तवमै विष हो?” वैज्ञानिक अनुसन्धानले खोलेको चकित पार्ने सत्य

“चिनी भनेको विष हो” भन्ने धारणा पछिल्ला वर्षहरूमा सामाजिक सञ्जालदेखि स्वास्थ्य बहससम्म व्यापक रूपमा फैलिएको छ। धेरै मानिसले चिनीलाई शरीरका लागि सीधै हानिकारक पदार्थको रूपमा बुझ्न थालेका छन्। तर वैज्ञानिक अनुसन्धानले देखाएको तथ्य भने केही फरक छ। पोषण विज्ञहरूका अनुसार चिनी स्वयंमा विष होइन, बरु यसको प्रकार र मात्रा नै स्वास्थ्यमा प्रभाव पार्ने मुख्य कारण हो। वास्तवमा ग्लुकोज जस्ता चिनीका अणुहरू मानव शरीरको प्रमुख ऊर्जा स्रोत हुन्, जसले मस्तिष्क, मांसपेशी र शरीरका अन्य अंगलाई काम गर्न ऊर्जा प्रदान गर्छ।

वैज्ञानिकहरूले चिनीलाई मुख्य रूपमा दुई भागमा विभाजन गर्छन्—प्राकृतिक चिनी (natural sugar) र थपिएको चिनी (added sugar)। फलफूल, तरकारी, दूध तथा साबुत अन्नमा पाइने प्राकृतिक चिनी शरीरमा बिस्तारै अवशोषित हुन्छ, किनकि यी खाद्य पदार्थमा फाइबर, भिटामिन, खनिज र एन्टिअक्सिडेन्ट पनि हुन्छन्। यी पोषक तत्वहरूले चिनीको असरलाई सन्तुलित बनाउँछन् र शरीरलाई दीर्घकालीन ऊर्जा प्रदान गर्छन्। तर प्रशोधित खाना, मिठाइ, सोडा, प्याकेट खाद्य पदार्थ र सिरपमा प्रयोग हुने थपिएको चिनी भने छिटो पच्ने भएकाले रक्तचापमा अचानक वृद्धि गराउन सक्छ। यस्तो अवस्थाले समयसँगै मोटोपना, मधुमेह, फ्याटी लिभर र मुटुसम्बन्धी रोगको जोखिम बढाउन सक्छ।

स्वास्थ्य अनुसन्धानहरूले देखाएका छन् कि अत्यधिक चिनी सेवन गर्दा शरीरमा इन्सुलिन प्रतिरोध (insulin resistance) बढ्न सक्छ। यस्तो अवस्थामा शरीरले रगतमा रहेको ग्लुकोजलाई सही रूपमा प्रयोग गर्न सक्दैन, जसले दीर्घकालमा टाइप–२ मधुमेह, उच्च रक्तचाप र हृदय रोगजस्ता समस्या निम्त्याउन सक्छ। विशेषगरी प्रशोधित चिनी र चिनी मिसिएका पेय पदार्थहरू नियमित रूपमा सेवन गर्दा मोटोपना, सूजन (inflammation) र मेटाबोलिक रोगको जोखिम बढ्ने अध्ययनहरूले देखाएका छन्।

अर्कोतर्फ, स्वास्थ्य विशेषज्ञहरूले “चिनी पूर्ण रूपमा त्याग्नुपर्छ” भन्ने धारणा पनि वैज्ञानिक रूपमा सही नभएको बताउँछन्। विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO) ले दैनिक क्यालोरीको करिब १० प्रतिशतभन्दा कम मात्रामा थपिएको चिनी सेवन गर्न सिफारिस गरेको छ, जसले सन्तुलित आहार कायम राख्न मद्दत गर्छ। उदाहरणका लागि, २००० क्यालोरी खाने व्यक्तिका लागि दैनिक करिब ५० ग्रामभन्दा कम थपिएको चिनी उपयुक्त मानिन्छ।

पोषण विज्ञहरूको निष्कर्ष स्पष्ट छ समस्या चिनीमा होइन, अत्यधिक चिनी सेवनमा हो। फलफूल, तरकारी र प्राकृतिक स्रोतबाट आउने चिनी शरीरका लागि सामान्यतया सुरक्षित हुन्छ, तर प्रशोधित खाद्य पदार्थ र पेय पदार्थबाट आउने अतिरिक्त चिनीले दीर्घकालीन स्वास्थ्य जोखिम बढाउन सक्छ। त्यसैले विशेषज्ञहरू सन्तुलित आहार, प्राकृतिक खाद्य पदार्थको प्रयोग र प्रशोधित चिनीको सेवन कम गर्न सल्लाह दिन्छन्