२०८२ साल फाल्गुन १२
हाइस्पीड सम्वाददाता
पछिल्ला वर्षहरूमा नेपालमा कपाल झर्ने समस्या (हेयर फल) उल्लेख्य रूपमा बढ्दै गएको स्वास्थ्यकर्मीहरू बताउँछन्। पहिले उमेर बढ्दै जाँदा देखिने समस्या अहिले किशोर–किशोरी र युवा वर्गमा समेत सामान्य बन्दै गएको छ। छाला तथा कपाल विशेषज्ञहरूका अनुसार कपाल झर्नु एउटै कारणले हुने समस्या होइन; यसमा पोषण, हर्मोन, तनाव, वातावरणीय प्रदूषण, जीवनशैली र आनुवंशिक तत्वहरूको संयुक्त प्रभाव रहने गर्छ।
सबैभन्दा प्रमुख कारणमध्ये एक हो पोषणको कमी। नेपालमा अझै पनि ठूलो जनसंख्या सन्तुलित आहारबाट वञ्चित छ। प्रोटिन, आइरन, जिंक, भिटामिन–डी, भिटामिन–बी१२ जस्ता सूक्ष्म पोषक तत्वको कमी हुँदा कपाल कमजोर भई सजिलै झर्ने गर्छ। विशेषगरी किशोरी र प्रजनन उमेरका महिलामा आइरनको कमी (एनेमिया) व्यापक छ, जसले कपाल झर्ने समस्या बढाउँछ। पछिल्लो समय फास्टफुड र प्रोसेस्ड खानाको बढ्दो प्रयोगले पनि पोषण असन्तुलन बढाएको चिकित्सकहरूको भनाइ छ।
दोस्रो महत्वपूर्ण कारण हो तनाव र मानसिक दबाब। शैक्षिक प्रतिस्पर्धा, वैदेशिक रोजगारीको दबाब, आर्थिक अस्थिरता र सामाजिक अपेक्षाले युवामा तनाव बढाएको छ। अत्यधिक तनावले ‘टेलोजन एफ्लुभियम’ भनिने अवस्थालाई निम्त्याउन सक्छ, जसमा ठूलो संख्यामा कपाल एकैपटक झर्ने गर्छ। विशेषज्ञहरूका अनुसार तनावले शरीरमा हर्मोन असन्तुलन गराई कपालको वृद्धि चक्रमा अवरोध पुर्याउँछ।
हर्मोन असन्तुलन पनि प्रमुख कारण हो। महिलामा थाइराइड समस्या, पिसिओएस (PCOS) जस्ता अवस्थाले कपाल झर्ने समस्या निम्त्याउन सक्छ। पुरुषहरूमा देखिने ‘एन्ड्रोजेनेटिक एलोपेसिया’ (वंशाणुगत टक्लोपन) नेपालमा पनि सामान्य छ। परिवारमा टक्लोपनको इतिहास भएमा सानै उमेरदेखि कपाल पातलो हुन थाल्ने सम्भावना बढी हुन्छ।
काठमाडौं उपत्यकासहित सहरी क्षेत्रमा बढ्दो वातावरणीय प्रदूषण अर्को जोखिमकारक हो। धूलो, धुँवा र सवारीसाधनको धुँवामा रहेका सूक्ष्म कणहरूले टाउकोको छाला (स्काल्प)मा संक्रमण र सूजन गराउन सक्छन्। प्रदूषणले कपालको जरालाई कमजोर बनाउने तथा समयअगावै कपाल झर्ने अवस्था सिर्जना गर्ने अनुसन्धानहरूले देखाएका छन्।
त्यस्तै, रासायनिक पदार्थको अत्यधिक प्रयोग जस्तै हेयर कलर, स्ट्रेटनिङ, रिबन्डिङ, कडा स्याम्पु र जेलले पनि कपालको प्राकृतिक संरचना बिगार्छ। युवापुस्तामा फेसनका नाममा गरिने बारम्बारको रासायनिक प्रयोगले कपाल सुक्खा, भंगुर र कमजोर बनाउँछ।
स्वास्थ्य विशेषज्ञहरूका अनुसार अस्वस्थ जीवनशैली जस्तै पर्याप्त निद्राको अभाव, धूम्रपान, मदिरा सेवन र नियमित व्यायामको कमीले पनि कपाल झर्ने दर बढाउँछ। निद्राको कमीले शरीरको पुनःउत्पादन प्रक्रिया अवरुद्ध हुन्छ, जसले कपालको वृद्धि चक्रमा असर पार्छ।
कोभिड–१९ महामारीपछि धेरै व्यक्तिमा संक्रमणपछिको कपाल झर्ने समस्या पनि देखिएको छ। भाइरल संक्रमणपछि शरीरमा आउने तनाव र प्रतिरक्षा प्रणालीको प्रतिक्रियाले केही महिनासम्म कपाल झर्ने दर बढाउन सक्छ। चिकित्सकहरूका अनुसार यो अवस्था प्रायः अस्थायी हुन्छ, तर उचित पोषण र हेरचाह आवश्यक पर्छ।
ग्रामीण क्षेत्रमा कडा पानी (हार्ड वाटर)को प्रयोग पनि एक कारण मानिन्छ। पानीमा रहेको अत्यधिक खनिज तत्वले कपाल सुक्खा र कमजोर बनाउँछ। नियमित तेल मालिस नगर्नु र टाउको सफा नराख्नुले पनि ड्यान्ड्रफ र फंगल संक्रमण बढाई कपाल झर्ने समस्या निम्त्याउन सक्छ।
विशेषज्ञहरूको सुझाव छ कपाल झर्न थालेपछि घरेलु उपचारमा मात्र निर्भर नभई चिकित्सकको सल्लाह लिनु आवश्यक छ। सन्तुलित आहार, हरियो सागसब्जी, दाल–अण्डामाछा जस्ता प्रोटिनयुक्त खाना, पर्याप्त पानी सेवन, नियमित व्यायाम र तनाव व्यवस्थापन कपाल स्वास्थ्यका लागि महत्वपूर्ण छन्। आवश्यक परेमा रक्त परीक्षण गरी आइरन वा भिटामिनको कमी भए पूर्ति गर्नुपर्छ।
निष्कर्षतः, नेपालमा कपाल झर्ने समस्या बहुआयामिक कारणले बढ्दो छ। बदलिँदो जीवनशैली, पोषण असन्तुलन, प्रदूषण र मानसिक तनाव यसको मुख्य चालक हुन्। समयमै कारण पहिचान गरी उपचार र जीवनशैली सुधार गर्न सके कपाल झर्ने समस्यालाई धेरै हदसम्म नियन्त्रण गर्न सकिने चिकित्सकहरू बताउँछन्।
तपाईको प्रतिक्रिया