धैर्यको उत्कर्ष र सत्ताको विद्रूपता: एउटा थप्पडले निम्त्याएको वैश्विक कम्पन

                               सफलता बोगटी                                                                                                                                                                                                                                                                                             इतिहास केवल विगतका मृत घटनाहरूको सङ्ग्रह मात्र होइन, यो वर्तमानका शासकहरूका लागि एउटा जीवन्त र कठोर चेतावनी पनि हो। सामान्यतः एउटा सानो फिलिंगोले विशाल डढेलोको रूप धारण गर्न सक्छ भन्ने सत्यलाई सत्ताको उन्मादमा रहेकाहरूले अक्सर बिर्सने गर्छन्। सन् २०१० डिसेम्बर १७ मा ट्युनिसियाको सडकमा घटेको एउटा नमीठो घटनाले कसरी अरब जगत्को मानचित्र र राजनीतिक पद्धतिलाई नै आमूल परिवर्तन गरिदियो, त्यसको गहिरो विश्लेषण आजको सन्दर्भमा झनै सान्दर्भिक बनेको छ। चाबहिलको सडकमा सरस्वती मैनालीको गाडा पल्टाइँदा वा धनुषामा रिक्सा चालकमाथि प्रहरीको नृशंसता प्रदर्शन हुँदा ती घटनाहरूलाई केवल ‘कानुन कार्यान्वयन’ को सामान्य प्रक्रिया ठान्नु शासकहरूको गम्भीर ऐतिहासिक भूल हुन सक्छ। जब नागरिकको आत्मसम्मानमा राज्यले प्रहार गर्छ, तब बालुवाको थुप्रोझैँ देखिने मौनता एकै क्षणमा सुनामीमा परिणत हुन सक्छ।

ट्युनिसियाको राजधानी ट्युनिसमा २७ वर्षीय युवक मोहम्मद बौआजिजीले सडकमा फलफूल बेचेर आफ्नो परिवारको गुजारा गरिरहेका थिए। उनीसँग कुनै राजनीतिक महत्त्वाकाङ्क्षा थिएन, केवल बाँच्ने अभिलाषा थियो। तर, ४५ वर्षीया महिला प्रहरी फायडा हाम्दीले जब उनीसँग अनुमतिपत्र मागिन् र नभएको निहुँमा गालामा थप्पड हानिन्, त्यो थप्पड केवल एउटा व्यक्तिको गालामा मात्र थिएन, बरु वर्षौँदेखि दमनमा परेका आम नागरिकको स्वाभिमानमाथिको प्रहार थियो। उनको तुच्छ गाली र सामान जफत गर्ने शैलीले बौआजिजीलाई यति विदीर्ण बनायो कि उनले प्रशासनकै सामुन्ने उभिएर आफ्नै शरीरमा आगो झोसे। अस्पतालको शय्यामा ९० प्रतिशत जलेको शरीर लिएर उनी मृत्युसँग लडिरहँदा ट्युनिसियाका सडकहरूमा आक्रोशको ज्वाला दन्किसकेको थियो। १८ दिनपछि उनको भौतिक शरीर त शान्त भयो, तर उनले सल्काएको विद्रोहको आगोले दशकौँदेखि सत्तामा जकडिएका तानाशाहहरूको सिंहासन खरानी पारिदियो।

बौआजिजीको आत्मदाहले जन्माएको ‘वसन्त विद्रोह’ (Arab Spring) को लहर ट्युनिसियामा मात्र सीमित रहेन। यसले इजिप्टका होस्नी मुबारकलाई जेलको छिँडीसम्म पुऱ्यायो, लिबियाका कडासाही कर्णेल गद्दाफीको विभत्स अन्त्य गरायो र यमनका अब्दुल्ला सालेहलाई पदच्युत गर्‍यो। यो विद्रोहको पराकम्पन सिरिया, बहराइन र जोर्डन हुँदै पूरै अरब क्षेत्रमा फैलियो। सत्ता र शक्तिले उन्मत्त शासकहरूले सोचेका थिएनन् कि एउटा गरिब तरकारी बिक्रेताको आँसुले उनीहरूको साम्राज्य बगाउने सामर्थ्य राख्छ। समयक्रममा यो आन्दोलनले अरब जगत्मा शिक्षा, स्वास्थ्य र लोककल्याणकारी नीतिहरूमा ठुलो दबाब सिर्जना गर्‍यो। यसले के प्रमाणित गरिदियो भने, जब शासन व्यवस्थाले नागरिकको पेट र मर्यादा दुवैमा लात हान्छ, तब जनताले व्यवस्थाकै विकल्प खोज्न सुरु गर्छन्।

आजको समकालीन परिवेशमा, विशेष गरी सन् २०२६ को यो समयमा आइपुग्दा, हाम्रा शासकहरूले यो ऐतिहासिक पाठलाई मनन गर्नु अनिवार्य छ। विश्व महामारीपछिको आर्थिक शिथिलता र सामाजिक छटपटीले नागरिकको धैर्यको बाँध पहिले नै कमजोर बनाइसकेको छ। यस्तो बेला राज्य संयन्त्रबाट प्रदर्शन हुने सानोभन्दा सानो असंवेदनशीलताले पनि ठुलो विष्फोट निम्त्याउन सक्छ। सरस्वती मैनालीहरूको आँसु र रिक्सा चालकहरूको चित्कारलाई ‘कानुनको डन्डा’ ले शान्त पार्न खोज्नु आत्मघाती कदम हो। शासकहरूले बुझ्नुपर्छ कि इतिहासमा ब्रिटिस साम्राज्य खुम्चिनु वा ठुलाठुला सत्ताहरू ढल्नुको पछाडि सधैँ ठुला युद्धहरू मात्र जिम्मेवार थिएनन्; कहिलेकाहीँ एउटा सानो थप्पड र नागरिकको अपमान नै व्यवस्था परिवर्तनको प्रस्थानविन्दु बनेको छ। तसर्थ, सत्ता टिकाउने दाउपेच भन्दा नागरिकको घाउमा मलम लगाउने कार्य प्राथमिकतामा परेन भने, इतिहासले आफूलाई कठोर रूपमा दोहोर्‍याउन कुनै संकोच मान्ने छैन।                                                          सफलता बोगटी नेपाली  लेखन क्षेत्रकी एक प्रखर एवम् संवेदनशील हस्ताक्षर हुन्। विशेष गरी भुइँमान्छेका जीवन्त कथा, श्रमजीवी वर्गका अदृश्य पीडा र सामाजिक न्यायका मुद्दाहरूलाई आफ्नो लेखनीको मूल विषय बनाउने बोगटीले नेपाली सञ्चार क्षेत्रमा एक बेग्लै पहिचान स्थापित गरेकी छिन्।